Weinig handhaving is geen vrijbrief voor je dossier

Je hoort het weleens in de wandelgangen: "er wordt toch niet gecontroleerd, dus zo'n punt maak ik later wel." Die gedachte klopt niet meer, en eigenlijk klopte hij nooit helemaal.

Op 11 oktober meldde NU.nl dat de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid tot nu toe weinig effect heeft: in grote zorgsectoren werken nog steeds veel zzp'ers, ondanks dat de Belastingdienst sinds begin 2025 weer volledig mag handhaven. Branchevereniging ActiZ laat weten dat er bij ongeveer honderd zorginstellingen is gehandhaafd, maar geeft zelf aan geen exact landelijk zicht te hebben op hoe vaak dat gebeurt.

Wat er speelt

Tegelijk werkt het kabinet aan de Zelfstandigenwet, die de ingetrokken Wet VBAR moet vervangen met een nieuwe zelfstandigheids- en werkrelatietoets. De criteria van die wet liggen nog niet vast. Wat al wel vastligt: vanaf 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes worden opgelegd, tot honderd procent van de naheffing, bij opzet of grove schuld. Verzuimboetes komen pas vanaf 2027. Twee sporen dus: strengere regels in de maak, en een controlepraktijk die daar volgens de eigen sector nog geen grip op heeft.

Waarom dit geen opgelucht nieuws is

Het is verleidelijk om hieruit te concluderen dat het risico wel meevalt. Dat is precies de verkeerde conclusie. Onvoorspelbare handhaving betekent niet dat er niet gecontroleerd wordt, maar dat je niet kunt inschatten wanneer het wél gebeurt. ActiZ zegt zelf geen landelijk overzicht te hebben; dat betekent dat ook jij niet kunt afleiden of jouw sector, jouw opdrachtgever of jouw dossier aan de beurt is.

Een zzp'er die rekent op de kans dat het wel loslopen, rekent op iets dat niemand kan voorspellen, ook de toezichthouder zelf niet. En een naheffing of boete komt altijd met terugwerkende kracht: voor het moment dat er wél wordt gekeken, is het te laat om iets alsnog in orde te maken.

Wat je er nu aan doet

Drie dingen die onafhankelijk zijn van hoeveel er wordt gehandhaafd:

1. Geef beschikbaarheid door in plaats van je te laten inroosteren. Dat onderscheid is precies waar een beoordeling naar kijkt, gecontroleerd of niet.

2. Regel je eigen vervanging bij ziekte. Doet de organisatie dat voor je, dan vult zij een dienst in; regel je het zelf, dan lever je een dienst.

3. Houd je overeenkomst en de praktijk in lijn. Niet wat er op papier het mooist staat, maar wat er werkelijk gebeurt.

Dit zijn geen stappen die je pas zet zodra er gecontroleerd wordt. Juist omdat je niet weet wanneer dat is, is het enige moment om het op orde te hebben: nu. Een tool die je hiervoor kunt inzetten, helpt je die drie punten bij te houden en aantoonbaar te maken, los van of er die maand wordt gecontroleerd.

De korte versie

Dat de handhaving op schijnzelfstandigheid achterblijft bij de wetgeving, is geen vrijbrief. Het is een reden om je dossier niet te laten afhangen van de kans dat er wordt gekeken.

Benieuwd hoe jouw situatie ervoor staat? Doe de zelftest, acht vragen, twee minuten.

Vraag stellen over dit onderwerp →